Elly Cozijn – Een kind in onderduik

Vroege jeugd en familie
Geboren: 3 november 1942
Geboorteplaats: Amsterdam
Geboortenaam: Rachel Sara Cozijn
Ouders: Salomo Cozijn (1905–1945) en Seline Paraira (1908–1943)
Broers en zussen: Juda (10), Esther (8), Hanna (5)

Elly werd geboren in een tijd van groot gevaar voor Joodse gezinnen in Amsterdam. De stad was stil en donker, gevuld met angst en geruchten. Haar ouders gaven haar de naam Rachel Sara Cozijn, maar later verwierp zij de naam ‘Sara’, omdat deze door de Duitsers verplicht was opgelegd aan Joodse vrouwen.

De dreiging van de oorlog
Haar ouders, Salomo en Seline, waren zich bewust van het toenemende gevaar. Ze hadden al drie kinderen en kregen er een pasgeboren dochter bij. Ze zagen hoe vrienden en buren werden weggevoerd. De stad werd een valstrik en ze beseften dat overleven een kwestie van toeval was.

De moeilijkste beslissing
In de winter van 1942–1943 namen Salomo en Seline de hartverscheurende beslissing om hun babydochter aan vreemden toe te vertrouwen, in de hoop dat zij zou overleven.

Elly was pas drie maanden oud toen haar ouders op 23 februari 1943 naar kamp Westerbork werden gebracht. Voor die datum hadden zij haar toevertrouwd aan iemand die beloofde voor haar te zorgen.

Familietragedie
Moeder en broers en zussen: Seline en de drie oudere kinderen werden op 25 mei 1943 naar Sobibor gedeporteerd en drie dagen later vermoord.

Vader: Salomo werd op 9 februari 1943 naar Auschwitz gedeporteerd. Hij overleefde bijna twee jaar en stierf in januari 1945 tijdens een dodenmars.

De familie werd door de oorlog vernietigd. Alleen de baby, Elly, overleefde.

Het leven in onderduik
Elly dook onder, eerst in Rotterdam en later in Antwerpen, bij een katholiek gezin. Ze werd gedoopt, kreeg een nieuwe naam en werd opgevoed als een kind van de kerk. In haar nieuwe thuis was ze geliefd en gewenst.

Na de oorlog keerde ze terug naar Amsterdam om bij haar oom en tante, Roza en Salomon Zegerius, te wonen. Ook zij hadden de oorlog overleefd. Ze zorgden voor haar, maar in die moeilijke jaren was er weinig liefde.

Opgroeien na de oorlog
In haar nieuwe thuis werd Elly niet geadopteerd, maar bleef ze het extra kind. Ze werd er voortdurend aan herinnerd dankbaar en bescheiden te moeten zijn.

Ze groeide op in een omgeving waarin over haar verleden en het verlies van haar familie werd gezwegen.

Volwassen leven en nalatenschap
Elly trouwde met een man die als kind eveneens de Holocaust had overleefd, maar hun gedeelde trauma maakte de relatie moeilijk. Ze kregen twee kinderen, maar gingen uiteindelijk uit elkaar.

Elly geloofde dat kwetsbaarheid een teken van zwakte was, een overtuiging die gevormd was door haar vroege ervaringen. Later trouwde ze opnieuw, verhuisde ze naar Suriname en overleed ze daar in 2019.

De blijvende gevolgen
Elly sprak zelden over de oorlog, maar haar lichaam droeg de sporen van haar trauma. Ze leed aan de ziekte van Crohn en uitputting.

Ze hield vast aan controle als een manier om met haar verleden om te gaan. Haar verhaal gaat over overleven, verlies en de blijvende impact van trauma.

Tijdlijn van gebeurtenissen
3 november 1942: Elly Cozijn wordt geboren in Amsterdam.
9 februari 1943: Haar vader, Salomo Cozijn, wordt naar Auschwitz gedeporteerd.
23 februari 1943: Elly wordt aan vreemden toevertrouwd; haar ouders worden naar Westerbork gebracht.
25 mei 1943: Haar moeder Seline en haar broers en zus worden naar Sobibor gedeporteerd.
28 mei 1943: Haar moeder en broers en zus worden in Sobibor vermoord.
21 januari 1945: Haar vader Salomo sterft tijdens een dodenmars.
Na 1945: Elly keert terug naar Amsterdam en wordt opgevoed door haar oom en tante.
Volwassenheid: Elly trouwt, krijgt twee kinderen, scheidt en trouwt later opnieuw.
2019: Elly overlijdt in Suriname.